Hidung Tersumbat Semasa Musim Jerebu? Bagaimana Jerebu Menjejaskan Rinitis Alergi dan Masalah Sinus
Apabila musim jerebu melanda Malaysia, ramai orang mula mengalami simptom seperti hidung tersumbat, bersin, hidung berair, tekak terasa kering, mata pedih atau sakit kepala.
Bagi mereka yang memang mempunyai rinitis alergi (allergic rhinitis) atau masalah sinus, simptom ini kadangkala menjadi lebih ketara semasa kualiti udara merosot.
Jadi, adakah jerebu benar-benar boleh menyebabkan hidung tersumbat? Bolehkah jerebu menyebabkan sinusitis? Dan apakah yang boleh dilakukan untuk mengurangkan simptom?
Artikel ini menerangkan bagaimana jerebu boleh menjejaskan hidung dan sinus, serta langkah praktikal yang boleh membantu.
Mengapa hidung saya tiba-tiba tersumbat semasa jerebu?
Jerebu mengandungi campuran zarah halus dan bahan pencemar udara. Antara yang paling penting ialah particulate matter, terutamanya zarah halus seperti PM2.5 yang boleh masuk jauh ke dalam saluran pernafasan.
Apabila udara tercemar memasuki hidung, ia boleh merengsakan lapisan mukosa hidung.
Ini boleh menyebabkan:
pembengkakan turbinat di dalam hidung
peningkatan penghasilan lendir
hidung terasa tersumbat
hidung berair
rasa gatal pada hidung
bersin berulang
rasa tidak selesa atau pedih di dalam hidung
Bagi pesakit yang memang mempunyai rinitis alergi, lapisan hidung mereka biasanya lebih sensitif. Oleh itu, pencemaran udara dan jerebu boleh menyebabkan simptom menjadi lebih mudah tercetus atau bertambah teruk.
Adakah jerebu boleh menyebabkan rinitis alergi?
Jerebu tidak semestinya menjadi punca asal seseorang mendapat rinitis alergi.
Rinitis alergi biasanya berlaku apabila sistem imun bertindak balas terhadap bahan tertentu seperti:
hama habuk rumah
debunga
bulu haiwan
kulat
alergen persekitaran lain
Namun begitu, jerebu boleh memburukkan simptom rinitis alergi yang sedia ada.
Udara tercemar boleh menyebabkan mukosa hidung menjadi lebih sensitif dan meradang. Ini mungkin menyebabkan seseorang yang biasanya mempunyai simptom ringan mula mengalami hidung tersumbat, bersin atau hidung berair dengan lebih kerap.
Sebab itu sesetengah pesakit akan berkata:
“Biasanya hidung saya okay, tetapi setiap kali musim jerebu, hidung terus tersumbat.”
Mengapa saya bersin lebih banyak semasa jerebu?
Bersin merupakan salah satu mekanisme pertahanan badan untuk mengeluarkan bahan yang merengsakan hidung.
Apabila zarah pencemar masuk ke dalam hidung, saraf dan lapisan mukosa hidung boleh menjadi lebih sensitif.
Ini boleh mencetuskan:
bersin berulang
rasa gatal pada hidung
hidung berair
rasa seperti mahu menggosok hidung dengan kerap
Sekiranya anda memang mempunyai rinitis alergi, kesannya mungkin lebih ketara.
Bolehkah jerebu menyebabkan sinusitis?
Secara umum, jerebu tidak semestinya menyebabkan jangkitan sinus secara langsung.
Namun, jerebu boleh menyebabkan keradangan dan pembengkakan di dalam hidung.
Apabila lapisan hidung membengkak, bukaan sinus yang kecil boleh menjadi lebih sempit. Pengaliran mukus dari sinus juga boleh menjadi kurang baik.
Ini boleh menyebabkan simptom seperti:
rasa tekanan di muka
rasa berat di sekitar pipi atau dahi
hidung tersumbat
postnasal drip
sakit kepala
deria bau berkurangan
Pada sesetengah individu yang memang mempunyai masalah sinusitis kronik atau polip hidung,
simptom mereka mungkin menjadi lebih teruk ketika kualiti udara tidak baik.
Walau bagaimanapun, hidung tersumbat atau sakit kepala ketika jerebu tidak bermaksud anda semestinya mempunyai jangkitan sinus.
Jerebu dan “sinus headache” — adakah ia benar-benar sinus?
Ramai orang menggunakan istilah “sinus headache” apabila mengalami sakit di bahagian dahi, pipi atau sekitar hidung.
Namun, tidak semua sakit kepala di kawasan ini berpunca daripada sinus.
Semasa jerebu, sakit kepala boleh berlaku akibat beberapa faktor seperti:
iritasi hidung dan sinus
kurang tidur akibat hidung tersumbat
dehidrasi
pendedahan kepada pencemaran udara
migrain yang dicetuskan oleh perubahan persekitaran
Jika sakit kepala sangat kuat, berulang, disertai muntah atau simptom neurologi, ia perlu dinilai dengan lebih teliti dan tidak sepatutnya dianggap sebagai “sinus” semata-mata.
Apa yang boleh saya lakukan jika hidung tersumbat semasa jerebu?
Beberapa langkah mudah boleh membantu mengurangkan pendedahan dan simptom.
1. Kurangkan pendedahan kepada udara luar
Jika bacaan kualiti udara tidak sihat, cuba kurangkan aktiviti luar yang tidak perlu.
Ini amat penting untuk individu yang mempunyai:
rinitis alergi yang teruk
asma
sinusitis kronik
penyakit paru-paru
penyakit jantung
Tutup tingkap apabila kualiti udara di luar tidak baik, terutama jika bau asap atau jerebu jelas dirasai.
2. Pakai pelitup muka N95 jika perlu berada di luar
Pelitup muka jenis N95 atau pelitup dengan tahap perlindungan yang setara boleh membantu mengurangkan penyedutan zarah halus.
Mask pembedahan biasa mungkin membantu menghalang titisan besar, tetapi ia tidak memberikan tahap penapisan zarah halus yang sama seperti N95.
Untuk perlindungan yang lebih baik, N95 perlu dipakai dengan kemas dan menutup hidung serta mulut dengan baik.
3. Boleh saya mencuci hidung dengan saline?
Ya. Nasal saline rinse atau semburan saline boleh membantu sesetengah pesakit.
Ia boleh membantu:
membersihkan lendir
mengurangkan bahan pencemar atau alergen pada permukaan mukosa
melembapkan hidung yang kering
mengurangkan rasa tidak selesa dalam hidung
Jika menggunakan sistem pencucian hidung seperti botol rinse atau neti pot, gunakan air yang selamat — contohnya air steril, air suling atau air yang telah dimasak dan disejukkan dengan betul.
Jangan gunakan air paip mentah terus ke dalam hidung.
Perlukah saya mengambil antihistamin?
Jika simptom utama anda ialah:
bersin
hidung gatal
hidung berair
mata gatal atau berair
dan anda memang mempunyai rinitis alergi, antihistamin mungkin membantu mengawal simptom.
Contoh antihistamin generasi kedua yang biasa digunakan termasuk cetirizine, loratadine dan fexofenadine.
Namun, antihistamin biasanya lebih berkesan untuk simptom alergi seperti bersin dan hidung berair berbanding masalah hidung tersumbat yang berpunca daripada pembengkakan yang ketara.
Jika simptom kerap berlaku atau berpanjangan, rawatan lain seperti nasal steroid spray mungkin lebih sesuai bergantung kepada keadaan pesakit.
Sebaiknya dapatkan penilaian doktor jika anda tidak pasti ubat mana yang sesuai.
Bagaimana dengan semburan hidung?
Terdapat beberapa jenis nasal spray dan fungsinya berbeza.
Nasal steroid spray sering digunakan untuk rinitis alergi dan keradangan hidung. Ia boleh membantu mengurangkan pembengkakan mukosa dan hidung tersumbat apabila digunakan dengan betul dan secara konsisten.
Sebaliknya, decongestant nasal spray yang memberikan kelegaan hidung tersumbat dengan cepat tidak sepatutnya digunakan terlalu lama tanpa nasihat doktor.
Penggunaan berlebihan selama beberapa hari berturut-turut boleh menyebabkan keadaan yang dikenali sebagai rebound nasal congestion, di mana hidung menjadi lebih tersumbat apabila kesan ubat hilang.
Patutkah saya menggunakan penapis udara di rumah?
Jika jerebu teruk, penapis udara yang mempunyai sistem HEPA filter boleh membantu mengurangkan jumlah zarah halus di dalam bilik.
Ia mungkin lebih berguna jika anda:
banyak berada di dalam rumah
mempunyai rinitis alergi
mempunyai asma
tidur dengan penghawa dingin
tinggal di kawasan dengan pencemaran udara yang tinggi
Pastikan pintu dan tingkap ditutup apabila menggunakan penapis udara supaya udara tercemar dari luar tidak terus masuk.
Adakah penghawa dingin membantu?
Penghawa dingin boleh membantu kerana anda tidak perlu membuka tingkap semasa keadaan berjerebu.
Namun, penapis penghawa dingin perlu dibersihkan secara berkala.
Penapis yang kotor boleh mengumpulkan habuk dan alergen, yang akhirnya boleh memburukkan simptom hidung.
Bila saya perlu berjumpa doktor ENT?
Hidung tersumbat semasa beberapa hari jerebu biasanya boleh bertambah baik apabila pendedahan berkurangan.
Tetapi anda patut mendapatkan pemeriksaan jika mengalami:
hidung tersumbat yang berpanjangan
simptom pada satu bahagian hidung sahaja
sakit muka yang kuat
demam
lendir hidung bernanah atau berbau
deria bau semakin berkurangan
hidung berdarah berulang
sinusitis yang kerap berulang
berdengkur atau susah bernafas ketika tidur
simptom yang tidak bertambah baik walaupun telah menggunakan rawatan biasa
Kadangkala punca hidung tersumbat bukan hanya rinitis alergi.
Pemeriksaan ENT mungkin mendapati keadaan seperti:
septum hidung bengkok
turbinat membengkak
polip hidung
sinusitis kronik
ketumbuhan hidung
masalah struktur lain di dalam hidung
Pemeriksaan endoskopi hidung boleh membantu mengenal pasti punca dengan lebih tepat.
Kesimpulan:
Jerebu boleh merengsakan hidung dan saluran pernafasan serta menyebabkan hidung tersumbat, bersin, hidung berair dan rasa tekanan pada sinus.
Kesan ini biasanya lebih ketara pada pesakit yang memang mempunyai rinitis alergi, sinusitis kronik atau saluran pernafasan yang sensitif.
Semasa musim jerebu:
kurangkan pendedahan kepada udara luar
gunakan N95 jika perlu berada di luar
pertimbangkan nasal saline rinse
kawal rinitis alergi dengan rawatan yang sesuai
pastikan udara di dalam rumah sebersih mungkin
Jika hidung tersumbat berterusan walaupun jerebu sudah berkurangan, mungkin terdapat masalah lain pada hidung atau sinus yang memerlukan pemeriksaan.
Soalan Lazim
Adakah jerebu boleh menyebabkan hidung tersumbat?
Ya. Zarah dan bahan pencemar dalam jerebu boleh merengsakan serta menyebabkan pembengkakan lapisan hidung, lalu menyebabkan hidung terasa tersumbat.
Adakah jerebu boleh menyebabkan sinusitis?
Jerebu tidak semestinya menyebabkan jangkitan sinus secara langsung, tetapi ia boleh meningkatkan keradangan hidung dan memburukkan simptom sinusitis yang sedia ada.
Kenapa saya lebih banyak bersin semasa jerebu?
Pencemaran udara boleh merangsang mukosa dan saraf di dalam hidung. Pesakit rinitis alergi biasanya lebih sensitif terhadap kesan ini.
Patutkah saya makan antihistamin semasa jerebu?
Antihistamin boleh membantu jika simptom anda berkaitan dengan alergi, terutama bersin, hidung gatal dan hidung berair. Jika masalah utama ialah hidung tersumbat yang berpanjangan, pemeriksaan dan rawatan lain mungkin diperlukan.
Bolehkah saya mencuci hidung semasa musim jerebu?
Ya. Saline rinse boleh membantu membersihkan lendir, alergen dan bahan pencemar daripada rongga hidung.
Perlukah saya memakai N95?
Jika kualiti udara tidak sihat dan anda perlu berada di luar, N95 yang dipakai dengan baik boleh membantu mengurangkan penyedutan zarah halus.
Rujukan
World Health Organization (WHO). Ambient (outdoor) air pollution and health.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health
United States Environmental Protection Agency (EPA). Particulate Matter (PM) Basics.
https://www.epa.gov/pm-pollution/particulate-matter-pm-basics
Bousquet J, et al. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA). Allergy.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Allergic+Rhinitis+and+its+Impact+on+Asthma+ARIA
Ministry of Health Malaysia. Air pollution / haze health advice and public health information.
Dr Cheong ENT Clinic
KPJ Pasir Gudang Specialist Hospital
Jika anda mengalami hidung tersumbat yang berpanjangan, sinusitis yang kerap berulang, masalah berdengkur atau kesukaran bernafas melalui hidung, pemeriksaan ENT boleh membantu menentukan puncanya.
